വാര്ത്തകളുടെ തലേക്കെട്ടുകളില് നിന്ന് ദന്തേവാഡ പതുക്കെ അപ്രത്യക്ഷമാവുകയാണ്. സുരക്ഷാ സേനാംഗങ്ങള് കൊല്ലപ്പെടുമ്പോള്, വന്കിട കമ്പിനികളുടെ പദ്ധതികള് തടസപ്പെടുമ്പോള്, റെയില്മാര്ഗം തകര്ക്കപ്പെടുമ്പോള്, വീണ്ടും മാധ്യമങ്ങളുടെ തലേക്കെട്ടുകളിലേയ്ക്ക് ദന്തേവാഡയും മാവോയിസ്റ്റുകളും ജാര്ഖണ്ഡും ഒറീസയും തിരിച്ചെത്തും. ഗണപതി മുതല് കിഷന്ജി വരെയുള്ളവരുടെ വര്ത്തമാനവും ഭൂതകാലവും സുന്ദരമായ കഥകളായി അവതരിക്കും. നേപ്പാള് മുതല് കേരളം വരെ ചുവന്ന ഇടനാഴിയുണ്ടെന്ന് നമുക്കപ്പോള് ബോധ്യമാകും. അതുവരെ നമുക്ക് ശശിതരൂര്, ഐപിഎല് തുടങ്ങി നൂറുകൂട്ടം കാര്യങ്ങള് സംസാരിക്കാം. പക്ഷേ അതിനിടയിലും ദന്തേവാഡയിലും ബീജാപ്പൂരും കാങ്കേറിലും രാജ്നന്ദ്ഗാവിലും ലാത്തേഹാറിലും പലാമൂവിലും ഘാട്സിലയിലും മിഡ്നാപ്പൂരിലും ആദിവാസികുടിലുകളില് മാവോയിസ്റ്റുകളുടെ വേരുകള് തിരക്കി സുരക്ഷാ സൈനികര് തിരച്ചില് നടത്തുന്നുണ്ട്. ഛത്തീസ്ഗഢിലും ജാര്ഖണ്ഡിലും ഒറീസയിലും ഗ്രാമഗ്രാമാന്തരങ്ങളില് ബഹുരാഷ്ട്ര കുത്തകകള് പുതിയ പുതിയ താവളങ്ങള് ഉറപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ആറുവയസു കഴിയുമ്പോഴേക്കും കുഞ്ഞുങ്ങള് കന്നുകാലി കൂട്ടങ്ങളെ നയിച്ച് പകല് മുഴുവന് അലയുന്നുണ്ട്. പോഷകാഹാര കുറവും അസുഖങ്ങളും മൂലം ജനങ്ങള് മരിച്ചൊടുങ്ങുന്നുണ്ട്. പതിനാലു വയസിനുള്ളില് പുതു തലമുറയെ ജനിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ഒരിക്കലും വോട്ടു ചെയ്യാതെ, ഒരിക്കലും ഇന്ത്യാ മഹാരാജ്യത്തെ കുറിച്ച് അറിവില്ലാതെ, ഒരിക്കലും ക്രിക്കറ്റും സിനിമകളും കാണാതെ, വൈദ്യുതിയും വിദ്യാലയങ്ങളും എന്തെന്നറിയാതെ ജീവിക്കുന്നുണ്ട്, മരിക്കുന്നുണ്ട്.
****
ആദ്യമേ പറയട്ടേ, ഇതു മാവോയിസ്റ്റുകളെ ന്യായീകരിക്കുന്ന, അവര്ക്ക് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ലേഖനമല്ല. ദളങ്ങളില് പ്രവര്ത്തിക്കുന്ന ഗ്രാമീണരെ അല്ലാതെ ഒരു മാവോയിസ്റ്റു നേതാവിനേയും ഞാനിതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ല. മാവോയിസം പ്രബലമായിരിക്കുന്ന ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെ നടത്തിയ യാത്രയും അതിന് ശേഷവും ആ മേഖലയുമായി തുടരുന്ന ബന്ധവും മാത്രമാണ് ഈ ലേഖനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ദില്ലിപോസ്റ്റിന്റെ വായനക്കാരില് ആരെങ്കിലും എഴുപതിലധികം സിആര്പിഎഫ് ഭടന്മാരുടെ മരണത്തില് വേദനിക്കാതിരിക്കും എന്നും കരുതുന്നില്ല. പക്ഷേ, ഒരു സംശയം. എഴുപത്തിമൂന്ന് പേര് കൊല്ലപ്പെട്ടതില് ഒരു ഓഫീസര് പോലുമില്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ഛത്തീസ്ഗഢിന്റെ ഗ്രാമങ്ങളെ കുറിച്ച് യാതൊരു ധാരണയില്ലാത്ത ഉത്തര്പ്രദേശുകാരും ബീഹാറികളും തമിഴരുമായ ഭടന്മാരെ എന്തു നിശ്ചയത്തിന്റെ പേരിലാണ് കാടുകളിലേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുന്നത്? ഈ പ്രദേശങ്ങളില് നിന്ന് പോലീസിന് എപ്പോഴും തെറ്റായ `ഇന്റലിജന്സ്' ലഭ്യമാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? മാവോയിസ്റ്റുകള് ആക്രമണങ്ങളിലെല്ലാം ഒരേ യുദ്ധതന്ത്രം പയറ്റിയിട്ടും എന്തുകൊണ്ടാണ് വീണ്ടും വീണ്ടും സുരക്ഷാസൈനികര് കൊല്ലപ്പെടുന്നത്? ഇത്രയും വലിയ ബുദ്ധിശൂന്യതയിലേയ്ക്ക് സിആര്പിഎഫ് ഭടന്മാരെ വലിച്ചെറിഞ്ഞ ഓഫീസര്മാര്ക്കെതിരെ ഒരു ചെറിയ നടപടി പോലും ഇല്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ഛത്തീസ്ഗഢിലും ഒറീസയിലും ബഹുരാഷ്ട്രകുത്തകകള് ഭൂമി കൈയ്യേറ്റം നടത്തുന്നതിനെ കുറിച്ച് ചര്ച്ച ചെയ്യുന്നത് മാവോയിസ്റ്റുകളെ സഹായിക്കലാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച് കോണ്ഗ്രസും ബിജെപിയും കൈകോര്ക്കുമ്പോള് ഇടതുപക്ഷം എന്താണ് നോക്കി നില്ക്കുന്നത്? ജാമിയ മിലിയ സര്വകലാശാല താലിബാന് തീവ്രവാദികളുടെ കേന്ദ്രമാണെന്ന് വരുത്തിത്തീര്ക്കാന് ശ്രമിക്കുന്ന അതേ രാഷ്ട്രീയം ജെഎന്യു മാവോയിസ്റ്റുകളുടെ കേന്ദ്രമാണെന്ന് ആരോപിക്കുമ്പോള് അതിന് പിന്നിലുള്ള വലിയ അജന്ഡകളെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തി ഉപയോഗിച്ച് എതിര്ക്കാന് ആകാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ജനാധിപത്യത്തിനെതിരായാണ് മാവോയിസ്റ്റുകള് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നത് എന്നതുകൊണ്ട് ഒരു ജനാധിപത്യ ഭരണകൂടത്തിന് അവര്ക്കെതിരെ ജനാധിപത്യ വരുദ്ധമായി പ്രവര്ത്തിക്കാം എന്നുള്ളത് ഫാഷിസ്റ്റുകളുടെ നിലപാടല്ലേ?
ചോദ്യങ്ങള് ഒട്ടേറെയാണ്. ഉത്തരങ്ങള് എന്തു തന്നെയായാലും ദന്തേവാഡയിലേയും ബീജാപ്പൂരിലേയും പലാമൂവിലേയും ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തില് വലിയ മാറ്റങ്ങള് വരാന് പോകുന്നില്ല. ജാര്ഖണ്ഡില് റാഞ്ചി-ജംഷേഡ്പൂര് ദേശീയ പാതയില് തലയറുത്ത നിലയില് കാണപ്പെട്ട ഫ്രാന്സിസ് ഇന്ഡ്വാര് എന്ന പോലീസ് ഇന്സ്പെക്ടറുടെ കൊലപാതകവും മഹാരാഷ്ട്രയുടെ ഛത്തീസ്ഗഢ് അതിര്ത്തിയോടടുത്ത ഗഡ്ചറോളി ജില്ലയില് സംസ്ഥാന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ തൊട്ടുമുമ്പ് 18 സിആര്പിഎഫ് ഭടന്മാര് കൊല്ലപ്പെട്ടതും വാര്ത്തകളില് നിറഞ്ഞ സമയത്താണ് ഈ മേഖലയിലെ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തികാവസ്ഥ നേരിട്ടറിയുന്നതിന് ഒരു യാത്ര നടത്തിയത്.
ദന്തേവാഡയിപ്പോള് നക്സല് വിനോദ സഞ്ചാരമേഖലയാണ്. റായിപൂരില് നിന്നോ വിശാഖപട്ടണത്ത് നിന്ന് ജഗദല്പൂര് വഴിയോ ദന്തേവാഡയില് ജനമെത്തും. പട്ടണമെന്നുപോലും വിളിക്കാന് പറ്റാത്ത, ഒരു ഓട്ടോറിക്ഷ പോലുമില്ലാത്ത ജില്ലാ ആസ്ഥാനമാണ് ദന്തേവാഡ ഇപ്പോഴും. ഒരേയൊരു ഹോട്ടലും ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് ബംഗ്ലാവും 500 മീറ്റര് നീളത്തില് മാത്രം വലുതായ ഈ പട്ടണത്തിലുണ്ട്. പട്ടണത്തെ കാക്കാന് ദന്തേവാഡ ദേവിയും -- കാളി, സര്വ്വശക്ത. ദന്തേവാഡ ശാന്തമാണ്. നിരായുധരായ ആദിവാസികളെ മാവോയിസ്റ്റുകളില് നിന്ന് അകറ്റാന് സായുധരായ ആദിവാസികളെ കൊണ്ട് നേരിടാമെന്നും പൊലീസിന്റെ അധികാരങ്ങള് അക്രമിക്കൂട്ടങ്ങള്ക്ക് നല്കാമെന്നും കണ്ടുപിടിച്ച, ആദിവാസിനേതാക്കളിലൊരാളായ മഹേന്ദ്രകര്മയുടെ പരസ്പാള് ഗ്രാമം പട്ടണത്തോട് ചേര്ന്നുതന്നെയാണ്. മാവോയിസ്റ്റുകള്ക്കെതിരെ അഥവാ ആദിവാസികള് സംഘടിക്കുന്നതിരെ കോണ്ഗ്രസും ബിജെപിയും ഐക്യപ്പെടുന്നതിന്റെ അശ്ലീലക്കാഴ്ചയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞ പത്തുവര്ഷത്തിലധികമായി ഈ സംസ്ഥാനം സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. സല്വാജൂഡൂം എന്നാണ് ഈ ആദിവാസി പീഢകരുടെ നാമം. ആന്ധ്രയിലെ പോലീസ് വേട്ടയില് നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാന് ദണ്ഡകാരണ്യ വനത്തിന്റെ മറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് പാലായനം ചെയ്തിരുന്ന പീപ്പിള്സ് വാര് ഗ്രൂപ്പിന്റെ താത്കാലിക ആസ്ഥാനം മാത്രമായിരുന്നു സല്വാജൂഢൂം പ്രവര്ത്തനം തുടങ്ങുന്ന കാലത്ത് ദന്തേവാഡയും ബീജാപ്പൂരും അടങ്ങുന്ന മേഖല. ഏകദേശം പത്തുവര്ഷത്തോളം വലിയ വളര്ച്ചയൊന്നുമില്ലാതെ ചില പോക്കറ്റുകളില് ഒതുങ്ങി നിന്നിരുന്ന നക്സലേറ്റുകള് സല്വാജൂഡിന്റെ ആവിര്ഭാവത്തോടെ 22 മടങ്ങ് ശക്തരായി എന്നുള്ളത് എന്റെ ഊഹക്കണക്കല്ല, പൊലീസ് റിക്കാര്ഡുകള് നോക്കി സല്വാജൂഡൂമിന്റെ സംരക്ഷകനും പുതിയ `ഹരിതവേട്ട`യുടെ പ്രയോക്താവുമായ ദന്തേവാഡ സൂപ്രണ്ട് ഓഫ് പോലീസ് അമരേന്ദ് മിശ്ര പറഞ്ഞു തന്നതാണ്. ഇപ്പോള് ദന്തേവാഡയിലെ അഞ്ച് സബ്ഡിവിഷനുകളില് നാലെണ്ണവും `മാവോ ബാധിത' മാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ദന്തേവാഡ ഡിവിഷന് മാത്രമാണ് പൂര്ണ്ണമായി സര്ക്കാര് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളത്. ദ്രോണപാല്, കോണ്ട, കിരന്ദൂര് സബ്ഡിവിഷനുകളില് ജില്ലാഭരണകൂടത്തിന്റെ ഇടപെടല് നാമമാത്രമാണ്. സുഖ്മ ഡിവിഷന് പോലീസ് കണക്കില് ഫിഫ്റ്റി ഫിഫ്റ്റി.
ശരിയാണ്, ഇപ്പോള് ഈ മേഖലയില് മാവോയിസ്റ്റുകള് സര്ക്കാരിനെ പ്രവേശിപ്പിക്കാത്തതുകൊണ്ട് അവിടേക്ക് വികസനം എത്തിക്കാന് കഴിയുന്നില്ല. പക്ഷേ, സര്/മാഡം, പത്തുവര്ഷം മുമ്പു വരെ ഇവിടം നിങ്ങളുടെ നോട്ടത്തില് പെടില്ലായിരുന്നല്ലോ? കാലാകാലങ്ങളോളം ആ ദേശത്തിന്റെ ഉടയോരായവര്ക്ക് മേല് ഈ പ്രദേശങ്ങളില് കടന്നുചെന്ന് അധികാരത്തിന്റെ ചുട്ടിക്കുത്താന് ശ്രമിച്ച നിങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും തിരിച്ചടികളേറ്റു പുളയുമ്പോഴല്ലേ ഈ ദേശങ്ങള് നിങ്ങളുടെ ദൃഷ്ടിപഥങ്ങളില് പെടുന്നത്? ദന്തേവാഡയും ബീജാപ്പൂരും അടങ്ങുന്ന ദേശങ്ങള് ബസ്തര് എന്ന ഒറ്റ ജില്ലയുടെ പരിധിയില് പെടുന്നതായിരുന്നു ഈയടുത്ത സമയം വരെ. കേരളത്തിന്റെ രണ്ടിരട്ടി വരുന്ന ഈ പ്രദേശങ്ങളെ ഒരു ജില്ലാ ഭരണകൂടം എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കും എന്നായിരുന്നു സര്ക്കാര് കരുതിയിരുന്നത്? ആദിവാസികള്ക്കും ഭരണകൂടത്തിനും ഇടനിലയായി പ്രവര്ത്തിച്ചിരുന്ന, ഒരു കൂട്ടം ചൂഷകര്ക്ക് മാവോയിസ്റ്റുകളുടെ സാന്നിധ്യം അസന്തുഷ്ടി സൃഷ്ടിച്ചപ്പോള് മാത്രമാണ് പ്രദേശിക ഭരണകൂടം ഈ മേഖലയില് ഇടപെടാന് ആരംഭിക്കുന്നത്. കാലാവസ്ഥകൊണ്ട് സമ്പന്നമായ ദണ്ഡകാരണ്യവനത്തില് മൗവ്വയും തണ്ടു പത്തയും മറ്റ് വനവിഭവങ്ങളും തഴച്ചു വളര്ന്നിരുന്നു. ഇവിടത്തെ കനത്ത വനമേഖലയില് ആദിവാസി ഊരുകളിലെ നിയമങ്ങള് നടപ്പിലായി. ആരും ആരേയും അന്വേഷിച്ച് വന്നില്ല. പുറം ലോകത്തോട് ബന്ധപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങളില് കോണ്ഗ്രസിനൊപ്പം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളും സജീവമായിരുന്നു. കുറേ കൂടി അകത്തേയ്ക്ക് ആരുമില്ല. നാഗരിക വിദ്യാഭ്യാസവും പൊതു ആരോഗ്യരക്ഷാ മാര്ഗങ്ങളും എത്തിനോക്കിയിട്ടില്ല. അവിടേയ്ക്ക് പിന്നീടെത്തിയ സര്ക്കാര് ഇടനിലക്കാരും കച്ചവടക്കാരുമാണ് ചൂഷണത്തിന്റെ ആദ്യ ആഘാതങ്ങള് ആദിവാസി ജീവിതങ്ങള്ക്ക് നല്കിയത്.
സഹിച്ചും പൊറുത്തും ജീവിച്ചിരുന്ന ഈ ജീവിതങ്ങളെ തൊണ്ണൂറുകളില് ആന്ധ്രയില് നിന്ന് എത്തിയ പിഡബ്ളിയുജി നക്സലുകള് വലുതായി ആകര്ഷിച്ചിട്ടൊന്നുമില്ല. എന്നാല് സല്വാജുദൂമിന് ശേഷം കഥമാറി. നക്സലുകളെ തേടി സല്വാജൂദൂം കാരും പുറത്തുനിന്നെത്തിയ അര്ധസൈനിക വിഭാഗവും ആദിവാസി കുടിലുകള് കയറിയിറങ്ങിയതോടെ പതുക്കെ പതുക്കെ നക്സലുകളുടെ അടിത്തറ വിപുലമായിത്തുടങ്ങി. വെടിയുണ്ടകളും നാടന് ബോംബുകളും കാര്യങ്ങള് നിയന്ത്രിച്ച തൊണ്ണൂറുകളുടെ അവസാന വര്ഷങ്ങളിലും പുതിയ നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യ പതിറ്റാണ്ടിലും മറ്റ് രാഷ്ട്രീയ കക്ഷികളും സര്ക്കാര് സംവിധാനങ്ങളും പൂര്ണണമായും ഈ പ്രദേശങ്ങളില് നിന്ന് പിന്മാറി.
ആദിവാസികളുടെ ജീവിതാവസ്ഥയില് എന്തുമാറ്റമാണ് ഉണ്ടായത്? വികസിത സമൂഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടില് യാതൊരു മാറ്റവും നടന്നിട്ടില്ല. ഇപ്പോഴും അവര് 14 പൂര്ത്തിയാകമ്പോഴേക്കും ഇണകള്ക്കൊപ്പം പാര്പ്പുതുടങ്ങും. ഉടനെ മാതാക്കളും പിതാക്കളുമാകും. മൂന്ന് വയസുമുതല് കുട്ടികള് ഇളയ കുട്ടികളെ സംരക്ഷിക്കാന് തുടങ്ങും. ആറുവയസു മുതല് കന്നുകാലിക്കൂട്ടങ്ങളെ നയിച്ച് ലോകത്തിനെ നേരിടാന് ഇറങ്ങും. കൈകകളും കാലുകളും ഉറയ്ക്കുമ്പോഴേയ്ക്കും കൃഷിപ്പണികളില് സഹായിക്കാന് തുടങ്ങും. മിക്കവാറും പേര് നേരത്തേ മരിക്കും. നക്സലേറ്റുകള്ക്ക് മുമ്പും പിമ്പും ഇതാണ് സ്ഥിതി. പക്ഷേ, പലരില് നിന്നും വാമൊഴിയായി ശേഖരിച്ച ഈ ചരിത്രത്തില് നിന്ന് ഒരു കാര്യം കൂടി അറിയാന് കഴിഞ്ഞു. അതിതാണ്- തെണ്ടുപത്ത എന്ന ബീഡിയില പെറുക്കി വില്ക്കുന്നത് ആദിവാസികളുടെ ഊരുകളുടെ വരുമാനങ്ങളിലൊന്നാണ്. നൂറുകെട്ടുകളടങ്ങിയ ഒരു സേക്ട തെണ്ടു പത്തയ്ക്ക് നക്സല് ആവിര്ഭാവത്തിന് മുമ്പ് ഇടനിലക്കാര് നല്കിയിരുന്നത് രണ്ട് രൂപമുതല് പത്തു രൂപവരെയാണ്. ഇപ്പോഴത് നൂറു രൂപമുതല് 120 രൂപവരെ ഉയര്ന്നിരിക്കുന്നു. ദന്തേവാഡയുടെ തന്നെ നക്സലുകള് ശക്തമല്ലാത്ത മേഖലകളില് ഇത് 60 രൂപമാത്രമാണെന്നു കൂടി പറഞ്ഞാല് കാര്യങ്ങള് കുറച്ചു കൂടി വ്യക്തമായി. തര്ക്കങ്ങള് പരിഹരിക്കുകയും പൊതുപ്രശ്നങ്ങളില് ഇടപെട്ടും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങള് സ്വന്തം നിലയക്ക് തുടങ്ങിയും ചിലയിടങ്ങളില് മിഷനറി പ്രവര്ത്തനങ്ങളെ ഉപദ്രവിക്കാതെയും നക്സലുകള് സമാന്തരമായ ഒരു ലോകമിവിടെ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പരിരക്ഷകള് മുഴുവന് അനുഭവിച്ച് ജീവിക്കുന്ന എന്നെ സംബന്ധിച്ചടത്തോളം അത് അപൂര്ണവും അപരിഷ്കൃതവും അസംബന്ധവുമാണ്. പക്ഷേ, എനിക്കറിയാം എന്റെ യുക്തിയല്ല, എന്റെ കാഴ്ചയല്ല, എന്റെ ഇസ്തിരിയിട്ട ജനാധിപത്യ ബോധമല്ല അവരെ നിര്ണയിക്കുന്നതെന്നും നയിക്കുന്നതെന്നും നിയന്ത്രിക്കുന്നതെന്നും.
****
ദന്തേവാഡയിലെ മാവോയിസ്റ്റ് ആക്രമണത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില് ആ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ നടത്തിയ യാത്രയെ കുറിച്ച് എഴുതണമെന്നായിരുന്നു ദില്ലിപോസ്റ്റ് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദന്തേവാഡയിലെ ബൈലാഡില്ലയിലെ ദേശീയ ഖനന കോര്പറേഷനും എസ്സാര് സ്റ്റീല് കമ്പിനിയുടെ പ്ലാന്റും ആദിവാസി പൊലീസും ജാര്ഖണ്ഡിലെ റ്റാറ്റാ സ്റ്റീല്സും ഒറീസയിലെ വേദാന്ത ഗ്രൂപ്സും ഈ വനമേഖലയിലെ വിഭവങ്ങള്ക്ക് മേലുള്ള നിരന്തരമായ ചൂഷണവും മാവോയിസ്റ്റുകളെ അടിച്ചമര്ത്താനെന്ന പേരില് ആദിവാസികള് കൂട്ടത്തോടെ കുടിയൊഴിക്കപ്പെടുന്നതുമായിരുന്നു എഴുതേണ്ട വിഷയം. പക്ഷേ, ചുരുക്കി പറയാന് മാത്രം ചെറുതല്ല, ഈ ജീവിതങ്ങള്. ശീലവും തൊഴിലുമായ പത്രഭാഷ വളഞ്ഞും പുളഞ്ഞും പരിധിയില് നില്ക്കുന്നില്ല. നിക്പക്ഷത എന്ന കാപട്യം കുട പിടിക്കുന്നതുമില്ല.
ശ്രീജിത്തിന്റെ മറ്റൊരു ലേഖനം:
ലിബര്ഹാന്: നാടകങ്ങളുടെ പരിണാമഗുപ്തി
