അമേരിക്ക
അഞ്ഞൂറു വര്ഷക്കാലം, നോര്ത്ത് അറ്റ്ലാന്റിക് നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നതാരോ അവരായിരുന്നു ആഗോള വ്യാപാരത്തെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത്. 1980 ആയപ്പോഴേക്കും വ്യാപാരത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം തന്നെ മാറി. അറ്റ്ലാന്റിക്കിനൊപ്പം തന്നെ പസഫിക്ക് സമുദ്രവും പ്രധാനപ്പെട്ടതായി. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഈ രണ്ടു സമുദ്രങ്ങളിലും സ്വാധീനമുള്ളവര് പ്രധാനശക്തികളായുയര്ന്നു. ഈ സമയത്താണ് വടക്കനമേരിക്ക, പ്രത്യേകിച്ചും അമേരിക്കന് ഐക്യനാടുകള്, ആഗോള വ്യവസ്ഥിതിയുടെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തേക്കുയരുന്നത്. അമേരിക്കയുടെ ഉയര്ച്ചയില് പ്രധാന പങ്കു വഹിച്ച ഒരു ഘടകമാണ് അതിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സവിശേഷതകള്. കടല്-കര ആക്രമണങ്ങളില് നിന്നും അമേരിക്ക ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി തന്നെ സം രക്ഷിതമാണ്. രണ്ടാം ലോകയുദ്ധം കൊണ്ട് നേട്ടമുണ്ടാക്കിയ അപൂര്വം രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് അമേരിക്ക. വ്യവസായ മേഖലയെ മൊത്തത്തില് ആധുനികവത്കരിക്കാന് കഴിഞ്ഞു എന്നയിടത്താണ് അമേരിക്കയുടെ നേട്ടം. ഈ സാമ്പത്തിക നേട്ടത്തിന്റെ കാരണങ്ങളും ഭൂമിശാസ്ത്രത്തില് കണ്ടെത്താനാകും. അപ്പലേഷ്യന്-റോക്കി മലനിരകള്ക്കിടയ്ക്കുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ടമായ മണ്ണും, സമ്പന്നമായ നദീ സംവിധാനവും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടില് ഏറെ പിന്നിലായിരുന്ന ഒരു സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയെ ഇന്നത്തെ നിലയിലെത്തിക്കുന്നതില് പ്രധാന പങ്കു വഹിച്ചിട്ടുള്ള ഘടകങ്ങളാണ്. അമേരിക്കയുടെ വളര്ച്ചാസാധ്യതകള് ഇനിയും അനന്തമാണ്. മറ്റുരാജ്യങ്ങളെ പോലെ ഒരു ജനസംഖ്യാ പ്രതിസന്ധി അമേരിക്കയെ കാത്തിരിപ്പില്ല. അമേരിക്ക ലോകത്തെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ശക്തിയായി തുടരുന്നത് ഭരണകൂടത്തിതിന്റെ നന്മ കൊണ്ടോ, അമേരിക്കക്കാരുടെ മികവു കൊണ്ടോ അല്ല. മറിച്ച് യൂറോപിന്റെ പരാജയങ്ങളും ആഗോള വ്യാപാര രീതികളില് വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളുമാണ് അമേരിക്കയെ നയിക്കുന്നത്.
ഇത് ചരിത്രത്തെ ഭൂമിശസ്ത്രത്തിലൂടെ വായിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. ഭൂമിശാസ്ത്രമാണ് അധികാരത്തെ നിര്വചിക്കുന്നതെന്ന് വാദിക്കുന്ന ശാഖയാണ് ഭൗമരാഷ്ട്രീയം (geopolitics). ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം വലിയ തോതില് അതിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമഅയ പ്രത്യേകതകളുമായി കെട്ടുപിണഞ്ഞു കിടക്കുന്നു. ഭരണകര്ത്താക്കളേയും രാഷ്ട്രങ്ങളേയും കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളൂം, അവരുടേ സത്പേരും ഒരു പരിധിക്കപ്പുറത്തേക്ക് പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളേയല്ല. സംഭവങ്ങള്ക്കും, അവ എത്ര പ്രധാനപ്പെട്ടതാണെന്ന് തോന്നിച്ചാലും, ഒരു പരിധിയില് കവിഞ്ഞ പ്രാധാന്യമില്ല. ഇപ്പോഴത്തെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. പക്ഷേ, നില നില്ക്കുന്ന ആഗോള അധികാര ഘടനയെ സ്വാധീനിക്കാനുള്ള ശേഷിയൊന്നും അതിനില്ല. അതുപോലെ തന്നെ അമേരിക്കന് ശക്തി ശോഷിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്ന നിരീക്ഷണം ഭാവനാസമ്പന്നമാണ്. അമേരിക്ക ഒന്നാം സ്ഥാനത്തു നിന്നും പിന്തള്ളപ്പെടണമെങ്കില് മറ്റു ചില രാജ്യങ്ങള് അമേരിക്കയെ മറി കടക്കേണ്ടതില്ലെ? അങ്ങിനെയാരും തന്നെ തത്കാലത്തേക്കില്ല എന്നതാണ് വാസ്തവം.
ചൈന
ചൈനയുടെ കാര്യം തന്നെയെടുക്കൂ. അമേരിക്കയുടെ എതിരാളിയായി പലരും ഇന്ന് ചൂണ്ടി കാണിക്കുന്നത് ചൈനയെയാണ്. എന്നാല് ഇന്നത്തെ ഹാന് ചൈന നാല് അര്ധരാഷ്ട്രങ്ങളാല് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മഞ്ചൂരിയ, അന്തര് മംഗോളിയ, സിംഗ്ജിയാംഗ്, റ്റിബറ്റ്. ഈ പ്രദേശങ്ങള് ചൈനയോടൊപ്പമില്ലെങ്കില് ചൈന ദുര്ബലയാണ്. ചൈനയുടെ വലിയൊരു ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും പസഫിക് തീരത്തു നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് മൈലുകള്ക്കകലെയാണ് ജീവിക്കുന്നത്. എന്നാല് ചൈനയുടെ വന് വ്യവസായങ്ങളെല്ലാം കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് തീരപ്രദേശത്തോ അതിനോടടുത്ത പ്രൊവിന്സുകളിലോ ആണ്. ഔദ്യോഗിക കണക്കനുസരിച്ച് ആറര കോടി ചൈനക്കാര് 20,000 ഡോളര് വാര്ഷികവരുമാനമുള്ള കുടുംബങ്ങളില് നിന്നുള്ളവരാണ്. ഏകദേശം 16.5 കോടി ജനങ്ങളുടെ വാര്ഷിക കുടുംബവരുമാനം 2,000-20,000 ഡോളറിനുള്ളില് വരും. ഇവരില് ഭൂരിഭാഗവും ജീവിക്കുന്നത് തീരപ്രദേശത്തിന് വെറും നൂറു മൈല് ദൂരത്തിനുള്ളിലാണ്. ഏകദേശം 40 കോടി ജനങ്ങളുടെ വരുമാനം 1,000 ഡോളറിനും 2,000 ഡോളറിനുമിടയിലാണെങ്കില് 67 കോടി ജനങ്ങളുടെ വരുമാനം 1,000 ഡോളറില് താഴെയാണ്. അതായത്, ചൈന ഇന്നും കടുത്ത ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ പിടിയിലാണെന്ന് സാരം. ആഭ്യന്തരോത്പാദനത്തിന്റെ (GDP) കാര്യത്തിലെങ്കിലും അമേരിക്കയെ മറികടക്കണമെങ്കില് ചൈനീസ് സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥ മൂന്നിരട്ടിയായി വളരുകയും അമേരിക്കയുടെ വളര്ച്ച മുരടിക്കുകയും വേണം. മാത്രമല്ല, ചൈന സൈനീകപരമായി ഒരു വന് ശക്തിയൊന്നുമല്ല. ആണെങ്കില് തന്നെ അതിനിയും തെളിയിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. ചൈനയ്ക്ക് അതിപ്പോള് അഭിമുഖീകരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രശ്നങ്ങളെ തീര്ച്ചയായും അഭിമുഖീകരിക്കാന് കഴിഞ്ഞേക്കും, എന്നാല് അത്തരമൊരു മാറ്റത്തിന് ആ രാഷ്ട്രം കുറഞ്ഞത് ഒരു നൂറ്റാണ്ടെങ്കിലുമെടുക്കും.
യൂറോപ് എന്നെങ്കിലും ഒരൊറ്റ സൈനീക-സാമ്പത്തിക ശക്തിയായി സ്വയം പരിവര്ത്തനം ചെയ്യുകയാണെങ്കില് അത്തരമൊരു ശക്തി തീര്ച്ചയായും അമേരിക്കക്ക് ഒരു വെല്ലുവിളിയാകുമായിരുന്നു. എന്നാല് സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയുടെ സമയത്ത് കണ്ടതു പോലെ ദേശീയത യൂറോപ്യന് ഭൂഖണ്ഡത്തെ ഇപ്പോഴും വലിയൊരളവില് സ്വാധീനിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഏകീകൃമായ ഒരു സാമ്പത്തിക-സൈനിക സംവിധാനത്തിന് കീഴില് യൂറോപ്യന് ഭൂഖണ്ഡത്തെ മൊത്തം അണിനിരത്തുക എന്നത് ചൈന സൂപ്പര് പവറാകും എന്നതു പോലുള്ള ഒരു സ്വപ്നമാണിന്ന്.
ലോകം അമേരിക്കന് കേന്ദ്രിതമാണ്. വടക്കനമേരിക്കയുടെ സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളെല്ലാം ഇന്ന് ഐക്യനാടുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. ലോകത്തിലെ സമുദ്രങ്ങളും, ബഹിരാകാശം പോലും അമേരിക്ക നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഒരിക്കല് ബ്രിട്ടന് യൂറോപിനെന്തായിരുന്നോ അതാണ് ലോകത്തിന് അമേരിക്കയിന്ന്. അമേരിക്കയുടെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം തങ്ങളുടെ അധീശത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാവുന്ന നിലയിലേക്ക് മറ്റൊരു രാഷ്ട്രം ഉയരുന്നത് തടയുക എന്നതാണ്. സോവിയറ്റ് യൂനിയന്റെ പതനവും, ചൈനയുടെ പരിമിതികളും യൂറോപ്പിലെ വിഭാഗീയതയും ചേരുമ്പോള് നിലവില് അമേരിക്കക്ക് വെല്ലുവിളികളില്ല. റഷയുടെ തിരിച്ചുവരവിനെ തടയാന് അമേരിക്ക നിരന്തരമായി ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. പോളണ്ട്, തുര്ക്കി തുടങ്ങിയ റഷന് അയല് രാജ്യങ്ങളുമായി നല്ലബന്ധമുള്ള അമേരിക്ക ചൈനയുടെ അതിര്ത്തി പ്രദേശങ്ങളില് മനുഷ്യാവകാശ പ്രശ്നങ്ങളുയര്ത്തി പ്രശ്നമുണ്ടാക്കാന് ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
എന്നാല് പുതിയ നൂറ്റാണ്ടില് ശക്തികള് ഉയര്ന്നു വരും. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടില് ജര്മനിയും, ജപ്പാനും, ഇറ്റലിയും വന്ശക്തികളായി മാറിയെങ്കില് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടില് വന്ശക്തികളായിരുന്ന ബ്രിട്ടനും ഫ്രാന്സിനും തങ്ങളുടെ മേല്ക്കോയ്മ നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഓരോ നൂറ്റാണ്ടിലും ആഗോള തലത്തില് നടക്കുന്ന അധികാര മാറ്റങ്ങള് പലപ്പോഴും പ്രവചനാതീതമാണ്. പ്രവചനാതീതമായ ചിലത് നമുക്കു പ്രവചിക്കാന് ശ്രമിക്കാം.
ജപ്പാന്, തുര്ക്കി, പോളണ്ട്
പ്രാദേശിക ശക്തികളുമായുള്ള സഖ്യം അമേരിക്കയുടെ വിദേശനയത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്. ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടില് അമേരിക്കക്ക് ഒഴിവാക്കാന് പറ്റാത്ത മൂന്നു പ്രാദേശിക ശക്തികളുണ്ടാവും -- ജപ്പാന്, തുര്ക്കി, പോളണ്ട്. ജപ്പാന് ഇപ്പോള് തന്നെ ഒരു വന് ശക്തിയാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടാമത്തെ സാമ്പത്തിക ശക്തിയായ ജപ്പാന് കിഴക്കനേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ നാവിക ശക്തിയും കൂടിയാണ്. തുര്ക്കി ഇന്ന് ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ പതിനേഴാമത്തെ സാമ്പത്തിക ശക്തിയാണ്. യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ സൈനിക ശക്തികളിലൊന്നും കൂടിയാണ് തുര്ക്കി. കൊക്കാസസിലും, ബാള്ക്കന് മേഖലയിലും, മധേഷ്യയിലും, അറബ് ലോകത്തും തുര്ക്കിയുടെ സ്വാധീനം ഇപ്പോള് തന്നെ വലുതാണ്. ചരിത്രപരമായി മുസ്ലിം ലോകത്തിന്റെ നേതൃസ്ഥാനത്തിരുന്നിരുന്ന ഒരു രാജ്യം കൂടിയാണ് തുര്ക്കിയെന്നോര്ക്കണം. റഷ ദുര്ബലപ്പെട്ടാല് യുറേഷ്യയിലെ വന്ശക്തിയായുയര്ന്നു വരിക തുര്ക്കിയായിരിക്കും.
ലോകത്തെ പതിനെട്ടാമത്തെ വലിയ സാമ്പത്തിക ശക്തിയാണ് പോളണ്ട്. മുന് സോവിയറ്റ് സഖ്യശക്തികളില് ഏറ്റവും വലുത്. അമേരിക്കയും റഷയും തമ്മില് ശക്തിപ്പെടുന്ന മത്സരത്തില് വാഷിംഗ്ടണിന്റെ സഖ്യശക്തിയായിരിക്കും പോളണ്ട്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി യൂറോപ്പിനും റഷക്കുമിടയിലാണ് പോളണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെയാണ് അമേരിക്ക-പോളണ്ട് ബന്ധം നിര്ണായകമാവുന്നതും. ഈ മത്സരത്തില് നിന്നും പോളണ്ട് എങ്ങിനെ നേട്ടമുണ്ടാക്കും എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമാണ് ദക്ഷിണ കൊറിയ. ആ രാജ്യം ഇന്നത്തെ വ്യാവസായിക ശക്തിയായുയരുമെന്ന് 1950ല് ആരെങ്കിലും പ്രവചിച്ചിരുന്നോ? ഇസ്രയേലും, കൊറിയയും എങ്ങിനെയാണോ അമേരിക്കയുമായുള്ള തന്ത്രപരമായ ബന്ധത്തില് (strategic relationship) നിന്നും നേട്ടമുണ്ടാക്കിയത്, അതേ വഴി തന്നെ പോളണ്ടും മുന്നേറും.
റഷയ്ക്ക് അതിന്റെ ഇന്നത്തെ ജനസംഖ്യാപരവും, സാമ്പത്തികവുമായ വെല്ലുവിളികളെ അതിജീവിക്കാനാവില്ല. ചൈന അതിന്റെ അന്തമില്ലാത്ത സാമൂഹ്യപ്രശ്നങ്ങളില് പെട്ടുഴലും. അതായത്, അസ്ഥിരമായ, വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഒരു യുറേഷ്യയില് ആരാണ് നേതൃ സ്ഥാനത്തേക്കുയരുക എന്ന് ചിന്തിച്ചു നോക്കു. മൂന്നു ശക്തികളുടെ ഒരു വലയമാണ് മേഖലയെ നിയന്ത്രിക്കാന് പോകുന്നത് -- കിഴക്ക് ജപ്പാന്, തെക്ക് തുര്ക്കി, പടിഞ്ഞാറ് പോളണ്ട്. റഷന്-അമേരിക്കന് മത്സരത്തിന്റെ കാലത്ത് ഈ മൂന്നു രാജ്യങ്ങളും അമേരിക്കയുമായി സഖ്യത്തിലായിരിക്കും. എന്നാല് ഈ നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ, ജപ്പാനും തുര്ക്കിയും സമുദ്ര ശക്തികളായുയരുന്നതോടെ, ഈ സമവാക്യത്തില് മാറ്റം വരും. സമുദ്രപാതയിലും, കടല് യുദ്ധങ്ങളിലും ശക്തിയാര്ജിക്കുന്ന ഏതു ശക്തിയും ഭീഷണിയാണെന്നാണ് അമേരിക്കയുടെ പരമ്പരാഗതമായ കാഴ്ചപാട്. അമേരിക്കക്കെതിരെ ഒരു ജപ്പാന്-തുര്ക്കി സഖ്യം രൂപപ്പെടുന്നതൊന്ന് സങ്കല്പിച്ച് നോക്കുക. വിചിത്രമാണെന്ന് തോന്നിയേക്കാമെങ്കിലും 1939ലെ ജപ്പാന്-ജര്മനി സഖ്യത്തേക്കാള് വിചിത്രമായിരിക്കില്ല. ഈ സഖ്യം ലോകാധിപത്യം ലാക്കാക്കി അമേരിക്കക്കെതിരെ തിരിയുന്നതോടെ പുതിയ ലോകയുദ്ധത്തിനുള്ള കളമൊരുങ്ങുകയായി. എന്നാല് സാങ്കേതികവിദ്യ അതിവേഗം വികസിക്കുന്ന ഒരു ലോകത്ത് പുതിയ യുദ്ധം നടക്കുക ഭൂമിയില് വച്ചായിരിക്കില്ല, ബഹിരാകാശത്ത് വച്ചായിരിക്കും. 2050ഓടെ അമേരിക്ക ഒരു ബഹിരാകാശ സൂപ്പര് പവറായി മാറി കഴിഞ്ഞിരിക്കും. അമേരിക്കയുടെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിക്കണമെങ്കില് ഈ ബഹിരാകാശ ശേഷിയെ തന്നെ തകര്ക്കണം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ യുര്ക്കിയും-ജപ്പാനും അമേരിക്കയുടെ ബഹിരാകാശ കേന്ദ്രങ്ങളെ ആക്രമിക്കും. വന് തിരിച്ചടികള് നേരിട്ടേക്കാമെങ്കിലും ഈ യുദ്ധത്തില് അമേരിക്ക-പോളണ്ട് സഖ്യം പരാജയപ്പെടുമെന്ന് സങ്കല്പ്പിക്കാന് പ്രയാസമാണ്.
മെക്സിക്കോ
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മധ്യകാലഘട്ടം വരെ ലോകാധിപത്യത്തിനു വേണ്ടി മത്സരിച്ചിരുന്ന രണ്ട് തലസ്ഥാനങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. വാഷിംഗ്ടണും മെക്സിക്കോ സിറ്റിയും. 1840ല് അമേരിക്ക വടക്കന് മെക്സിക്കോയെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതിനു ശേഷം അമേരിക്കയാണ് മെക്സിക്കോയെ 150 കൊല്ലത്തോളം നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് ലോകത്തെ പതിമൂന്നാമത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തികശക്തിയാണ് മെക്സിക്കോ. ഇന്ന് ആ രാജ്യം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി മയക്കുമരുന്നു പോരാട്ടങ്ങളാണ്. എന്നാല് ഈ മരുന്നു രാജാക്കന്മാരുടെ കാലം കഴിഞ്ഞാല് മെക്സിക്കോയ്ക്കുണ്ടാവാന് പോകുന്ന മാറ്റം അഭൂതപൂര്വമായിരിക്കും. നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പാതിയിലായിരിക്കും മെക്സിക്കോയുടെ യുഗം തുടങ്ങുക. തെക്കു പടിഞ്ഞാറന് അമേരിക്ക ഇപ്പോഴും തങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് കരുതുന്ന മെക്സിക്കോക്കാര് ഇപ്പോഴത്തെ കീഴടങ്ങല് മനോഭാവം എന്നും തുടര്ന്നു കൊള്ളണമെന്നില്ല.
അഞ്ഞൂറു വര്ഷം ലോകത്തെ നിയന്ത്രിച്ച യൂറോപ് ഇന്ന് ചിത്രത്തിലേ ഇല്ല. അതുപോലെ തന്നെ വടക്കനമേരിക്കയുടെ ലോകാധിപത്യത്തിനും ഒരുറപ്പും നല്കാനാവില്ല. അമേരിക്കന് ശക്തി ക്ഷയിക്കുന്നതോ, മെക്സിക്കോ വന്ശക്തിയായുയരുന്നതോ, അല്ലെങ്കില് അമേരിക്കന് മേല്ക്കോയ്മ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം തുടരുന്നതോ ആയ സാഹചര്യങ്ങള് ആര്ക്കും സങ്കല്പ്പിക്കാം. ഭൗമശാസ്ത്രപരമായ ക്രമം മാറിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും. അമേരിക്കന് യുഗം അവസാനിക്കും. പക്ഷേ, അതുടനെയുണ്ടാവില്ല; ഒരു നൂറ്റാണ്ടു കാലത്തേക്കെങ്കിലും.
ഫ്രീഡ്മാന് തന്റെ പുതിയ പുസ്തകത്തെ -- The Next 100 Years: A Forecast for the 21st Century -- പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് 'ന്യൂസ്റ്റേറ്റ്സ്മാനി'ല് എഴുതിയ ലേഖനത്തിന്റെ പരിഭാഷ.
